Start
Streszczenia XI SpotkaÅ„ | Drukuj |  E-mail
poniedzia³ek, 30 maja 2005
Spis stron
Streszczenia XI Spotkań
Strona 2
Strona 3

11


23 marca 2005 środa, godz. 10,30-16,00
Warszawa, ul. Nowy Świat 72, Pałac Staszica, sala im. Mickiewicza (144)
Mediewalizm


Ks. prof. Ryszard Knapiński (Katolicki Uniwersytet Lubelski)
Biblia uboga czy komiks? Dewaluacja pojęcia Biblia pauperum

Do literatury weszÅ‚y bÅ‚Ä™dne sposoby rozumienia tego czym byÅ‚a w Å›redniowieczu grupa rÄ™kopisów okreÅ›lana jako Biblia Pauperum. ByÅ‚ to syntetyczny skrót przekazu biblijnego dziejów Zbawienia, przeznaczony dla teologów i kaznodziejów, uÅ‚ożony wedÅ‚ug zasad typologii biblijnej. Powstanie Å‚Ä…czy siÄ™ z krÄ™giem poÅ‚udniowo niemieckich zakonów benedyktyÅ„skich z ok. 1250 r. Oprócz ilustrowanych, znane sÄ… egzemplarze pozbawione dekoracji rysunkowej. Ze wzglÄ™du na wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci filologiczne oraz stylistykÄ™ ikonografii odróżnia siÄ™ ich trzy grupy: austriackÄ…, weimarskÄ… i bawarskÄ…. Oprócz wersji niemieckiej i  Å‚aciÅ„skiej w XV w. pojawiÅ‚y siÄ™ wersje narodowe, wÅ›ród których wyróżnia siÄ™ grupa niderlandzka. Rysunki Biblii Pauperum sÅ‚użyÅ‚y za wzornik dla artystów. Po soborze trydenckim zmalaÅ‚a popularność kodeksów i zaprzestano ich produkcji.
    SÅ‚owa kluczowe: Biblia Pauperum, Ikonografia chrzeÅ›cijaÅ„ska, Biblia w sztuce, Typologia biblijna w sztuce,
Ikonografia Chrystologiczna.
Summary
In literature there presently exist some false ways of understanding what in medieval times a group of manuscripts called
"Pauperum Bible" really was. This was synthetic cut of biblical history of redemption's tales, being meant for theologians
and preachers, constructed in accordance with general principles of biblical theology. Origin of it is usually being
connected with areas of South-German Benedictine monasteries in epoch of 1250. There are known both illustrated copies
of the bible, as well as non-illustrated ones, empty of any drawing decorations. There have been distinguished three main
groups of bible's copies: Austrian, Weimar and Bavarian ones, which differentiate one from another because of philological features and style of iconography. Except of German and Latin versions, since XV-th century, there exist more different national biblies. Among them it singles out the version from Netherlands. Drawings in "Pauperum Bible" were a prototype for many artists. After the Council of Trent, popularity of codes came to be smaller and finally they have been cancelled.

Keywords: Pauperum Bible, Christian Iconography, Bible in Art., Biblical Typology in the Art, Christological Iconography
Dr Jacek Kowzan (Akademia Podlaska, Siedlce)
Quattuor hominum novissima. Między słowem a obrazem
    WystÄ…pienie ma na celu prezentacjÄ™ ciÄ…gÅ‚oÅ›ci, dÅ‚ugiego trwania Å›redniowiecznej tradycji eschatologicznej czterech rzeczy ostatecznych, majÄ…cej swe korzenie w późnoÅ›redniowiecznych utworach: Cordiale przypisywanym Gerardowi de Vliederhoven i Liber utilissimus Dionizego Kartuza. InteresujÄ…ce wydaje siÄ™ ustalenie relacji utworów wzorcowych do tekstów późniejszych tworzÄ…cych razem „seriÄ™ tematycznÄ…” (termin Janiny Abramowskiej), uchwycenie mechanizmu jej ksztaÅ‚towania, wskazanie wÄ™zÅ‚owych momentów jej rozwoju, dociekanie powodów popularnoÅ›ci tematu wÅ›ród autorów staropolskich, okreÅ›lenie przyczyn zachodzenia różnic i podobieÅ„stw miÄ™dzy tekstami tego typu poprzez rejestracjÄ™ ogniw wariantywnych i synonimicznych oraz wskazanie innowacji w opracowaniu tematu czterech rzeczy ostatecznych, a także rozpoznanie koneksji tematu z ikonografiÄ… (tu np. Tomasza Morusa traktat The Four Last Things a Hieronima Boscha StóÅ‚ mÄ…droÅ›ci).
    Temat czterech rzeczy ostatecznych, którego dzieje zostanÄ… nakreÅ›lone, odznaczaÅ‚ siÄ™ specyficznymi wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ciami. PozostajÄ…c w Å›cisÅ‚ym zwiÄ…zku z obowiÄ…zujÄ…cÄ… w KoÅ›ciele doktrynÄ… eschatologicznÄ…, byÅ‚ maÅ‚o podatny na zmiany i przeksztaÅ‚cenia, w odróżnieniu do tematów wywodzÄ…cych siÄ™ na przykÅ‚ad z tradycji grecko-rzymskiego antyku, które cechowaÅ‚a duża elastyczność, tzn. zdolność do przenoszenia najróżniejszych programów ideowych. Również przestrzeÅ„ miÄ™dzytekstowego dialogu uruchamiana przez wpisujÄ…ce siÄ™ w seriÄ™ utwory byÅ‚a relatywnie maÅ‚o dynamiczna. Jej najistotniejszy segment w każdym przypadku stanowiÅ‚a Biblia oraz Tradycja i to przede wszystkim w ich obrÄ™bie odbywaÅ‚y siÄ™ indywidualne wybory. WÅ‚aÅ›nie relacja do tych ogniw dziedzictwa kulturowego sprawiÅ‚a, że w dzieÅ‚ach badanej serii tematycznej czterech rzeczy ostatecznych w oczy rzuca siÄ™ przede wszystkim synonimiczność ujęć, podobieÅ„stwo rozwiÄ…zaÅ„ kompozycyjnych i treÅ›ciowych. Stosunki nawiÄ…zania miaÅ‚y wyraźnie charakter alegacyjny, a do podstawowych typów zależnoÅ›ci, jawnych bÄ…dź ukrytych, miÄ™dzy ogniwami serii należaÅ‚o odtworzenie, wykorzystanie lub rozwiniÄ™cie. StÄ…d wielokrotnie spotykane te same nawiÄ…zania, formuÅ‚y, exempla, obrazy. Tym samym wzorzec konstrukcyjny uksztaÅ‚towany u schyÅ‚ku wieków Å›rednich ulegaÅ‚ z biegiem czasu tylko niewielkim modyfikacjom. Co prawda zmieniaÅ‚a siÄ™ gatunkowa przynależność poszczególnych realizacji modelu, ale ukÅ‚ad samej materii prawie siÄ™ nie zmieniaÅ‚. Ta trwaÅ‚ość może niekiedy budzić zniecierpliwienie, dla dawnych autorów stanowiÅ‚a jednak rodzaj gwarancji prawowiernoÅ›ci tekstów, wspieraÅ‚a też ich funkcjÄ™ memoratywnÄ…, co nie powinno dziwić, skoro wiÄ™kszość omawianych tekstów już w swoich częściach wstÄ™pnych odwoÅ‚ywaÅ‚a siÄ™ biblijnego wersetu „Memorare novissima tua...”
    Taki ksztaÅ‚t dzieÅ‚ de quattuor novissimorum wynikaÅ‚ też z faktu, że jako teksty użytkowe, duszpasterskie miaÅ‚y one specyficzne zadania ksztaÅ‚towania Å›wiadomoÅ›ci, wpÅ‚ywu na postawÄ™, uczucia moralne i zachowanie odbiorcy, ujawniajÄ…c aktywizacyjny charakter uwarunkowaÅ„ zachodzÄ…cych miÄ™dzy literaturÄ… oraz sztukami plastycznymi a moralnoÅ›ciÄ…, oraz ich funkcjÄ™ wychowawczÄ…. W rezultacie wielokierunkowych oddziaÅ‚ywaÅ„, w które zaangażowana byÅ‚a także ikonografia, pozostawiać miaÅ‚y one w psychice odbiorcy Å›lad, który warunkowaÅ‚by mniej lub bardziej dostrzegalnÄ… zmianÄ™ postawy życiowej i postÄ™powania. Dlatego uÅ›wiÄ™cone autorytetem ÅšwiÄ™tej KsiÄ™gi, powagÄ… dogmatów i wypowiedzi UrzÄ™du Nauczycielskiego KoÅ›cioÅ‚a utwory o czterech rzeczach ostatecznych zachowywaÅ‚y staÅ‚y szkielet konstrukcyjny i tematyczny, nieznacznie zmieniajÄ…c tylko wypeÅ‚nienie, oczywiÅ›cie w obrÄ™bie i granicach wyznaczonych przez ortodoksjÄ™ oraz Å›wiadomość duszpasterskiej odpowiedzialnoÅ›ci za poÅ›miertny los dusz.
    PojawiajÄ…ce siÄ™ sporadycznie różnice miÄ™dzy dzieÅ‚ami implikowane byÅ‚y zmianami wspieranymi przez czynniki zewnÄ™trzne wobec literatury. I tak nieznaczne zmiany w planie tematycznym utworów wynikaÅ‚y ze spoÅ‚ecznych koniunktur oraz wyznaniowych kontekstów i wystÄ™powaÅ‚y na przykÅ‚ad w przypadku wprowadzania treÅ›ci polemicznych wobec aktualnie ksztaÅ‚tujÄ…cych siÄ™ kierunków heterodoksyjnych wzglÄ™dem doktryny KoÅ›cioÅ‚a rzymskiego, czy też nacisków specyficznej dla danego Å›rodowiska duchowoÅ›ci. Najwyraźniej wpÅ‚ywy zewnÄ™trzne dajÄ… siÄ™ zauważyć w momentach wÄ™zÅ‚owych rozwoju serii, tj. prób introdukcji czyśćca pod wpÅ‚ywem zamÄ™tu reformacyjnego czy zwalczania przejawów protestanckich herezji.



Ostatnia aktualizacja ( wtorek, 11 pa¼dziernika 2005 )
< Poprzedni   NastÄ™pny >
Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.