Streszczenia 8 spotkania | Drukuj |  E-mail
poniedziaek, 30 maj 2005
Spis stron
Streszczenia 8 spotkania
Strona 2

8

31 maja 2004


Dr hab. Małgorzata Smorąg-Różycka
Cesarz pobożny: o jednym z aspektów oficjalnych wizerunków władcy w sztuce bizantyńskiej

Zaczątkiem niniejszych rozważań były dwie XI-wieczne miniatury w Kodeksie Gertrudy: Modlitwa do św. Piotra (fol. 5v) i Koronacja Jaropełka i Kunegundy (fol. 10v), prezentujące całkowicie odmienne wizerunki władcy. W pierwszej z nich księżna Gertruda oraz jej syn Jaropełk i synowa Kunegunda ukazani są w pełnych pokory modlitewnych pozach, gdy w drugiej - Jaropełka i Kunegudę w pełnym majestacie władzy wieńczy Chrystus. Tak typowe w ikonografii średniowiecznej wyobrażenia cesarza koronowanego przez Chrystusa lub ofiarowującego Mu model ufundowanej świątyni, w literaturze przedmiotu dość powszechnie interpretowane są w kategoriach ściśle historycznych jako upamiętnienie konkretnych wydarzeń. Podobnie z niezwykle rzadkimi przedstawieniami cesarza w pełnej pokory i uniżenia proskynezie łączone są treści o charakterze biograficznym, jak w przypadku Leona VI Mądrego tak wyobrażonego w sławnej mozaice nad wejściem do kościoła Świętej Mądrości w Konstantynopolu. Tymczasem pewne przesłanki wynikające zarówno z analizy tekstów, jak i samych obrazów, pozwalają sformułować pogląd, że tego typu wyobrażenia uwieczniały pobożność władcy rozumianą w sensie uniwersalnym i eschatologicznym.

Pojęcie pobożności (łac. pietas, gr. eusebeia), przejęte z filozofii starożytnej, w bizantyńskiej myśli religijnej ma przede wszystkim charakter intelektualny, oznacza bowiem stan umysłu i dążenie do poznania, w mniejszym zaś stopniu - określa reguły zachowania, czyli rytuał. Z tego też względu pobożność, obok szczodrości (philantropia), inteligencji (phronesis) i sprawiedliwości (sophrosyne), weszła do oficjalnej tytulatury cesarzy bizantyńskich. Ponieważ jednak filozoficzny aspekt pobożności wymykał się tradycyjnemu obrazowaniu pojęć pod postacią personifikacji, w sztuce pobożność jako przymiot przedstawianej osoby (tu: cesarza) wyrażana była w nowy sposób, poprzez pozy i gesty modlitewne, a także wybrane sceny, takie jak fundacja i koronacja, które odczytywane były w sensie eschatologicznym. Nawet jeśli tego typu przedstawieniom przypisywano treści pokutne, nierzadko wprost nazwane w inskrypcjach towarzyszących tym przedstawieniom, to również i one nie były rozumiane w znaczeniu indywidualnej i okolicznościowej pokuty, lecz w sensie uniwersalnym i pobożnościowym. Ideową kanwę tego nowego aspektu wizerunku władcy w sztuce stanowiło bez wątpienia porównanie z biblijnym Dawidem, umiejętnie utrwalane zarówno w obrazowych jak i słownych paralelach.


Prof. dr hab. Małgorzata Dąbrowska
Czy się ożenić? Cesarza Manuela II Paleologa (†1425) pogląd na małżeństwo
Manuel II Paleolog (1350-1425, na tronie od 1391), najwybitniejszy władca z ostatniej dynastii panującej w Bizancjum, ożenił
się w wieku 40 lat. Swoje rozważania na temat małżeństwa zawarł w traktacie "Peri gamou", będącym kanwą mojej opowieści. Tekst napisany jest w konwencji dialogu cesarza z matką, i z racji pretensjonalnej retoryki charakterystycznej dla cesarstwa wydaje sie nudny. Usłyszą Państwo jednak wzruszającą historię o miłości - nie tylko do kobiety, ale i do dzieci, a wszystko to na tle boleściwych dziejów Bizancjum, u schyłku jego istnienia.


Paweł Migasiewicz
Ubiór i kult. Uwagi na temat ubierania figur i obrazów
Zwyczaj ubierania figur ma niemal równie długą historię jak ich tworzenie i otaczanie kultem. Praktyka ta, powszechna w religiach starożytnych, odrodziła się w późnym średniowieczu i stała się jedną z istotnych form pobożności katolickiej. Z kolei tzw. sukienki, nakładane na ikony w kościołach obrządku wschodniego, są szczególnie charakterystyczne również dla polskiej tradycji związanej z obrazami sakralnymi.
Celem referatu jest nie tylko zaprezentowanie różnorodnych zjawisk, które można określić wspólnym mianem ubierania figur i obrazów, ale także pokazanie tego rodzaju praktyk kultowych jako fenomenu ponadczasowego, wspólnego dla wielu religii. Z problemem roli ubioru w praktykach kultowych wiąże się cały szereg pytań o to, jakiego typu figury i obrazy ubierano, jakie były tego powody i w jaki sposób strój wpływał na odbiór dzieła przez wiernych. Rzeźby zdobione prawdziwymi szatami zazwyczaj nie były do tego pierwotnie przeznaczone, niekiedy jednak wykonywano figury z prostymi mechanizmami ułatwiającymi ubieranie, a w skrajnych przypadkach strój stanowi główne tworzywo rzeźby. Niewątpliwie prawdziwe szaty potęgowały cechy realistyczne figur, podobnie jak naturalne włosy, z tego względu zwyczaj ubierania spotykał się czasem z krytyką ze strony władz kościelnych. Pragnieniem stworzenia realistycznego przedstawienia nie można jednak tłumaczyć na przykład nakładania na jeden krucyfiks dziewięciu tunik…



Ostatnia aktualizacja ( wtorek, 11 padziernik 2005 )
< Poprzedni   Następny >
Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.